Katedra Historii Języka Polskiego Uniwersytetu Łódzkiego




Z dziejów językoznawstwa historycznego w UŁ

Katedra Języka Polskiego działała w Uniwersytecie Łódzkim od samego początku jego istnienia (r. 1945), początkowo (do roku 1951) w ramach Wydziału Humanistycznego.

Polonistyczne środowisko językoznawcze Łodzi, skupiając wiele ciekawych osobowości, miało w owym pierwszym pięcioleciu działalności dobry poziom naukowy i dydaktyczny. Przedmioty polonistyczne wykładał Zdzisław Stieber, świetny lingwista o bardzo dużym dorobku z zakresu polonistyki i slawistyki. Mimo krótkiego, siedmioletniego tylko pobytu w Łodzi Stieber bardzo silnie oddziałał na rozwój tutejszego językoznawstwa, które zawdzięcza mu przyswojenie metody strukturalnej w fonologii. Katedrę filologii słowiańskiej objął wybitny uczony, przedwojenny profesor Uniwersytetu Poznańskiego, Henryk Ułaszyn.

Wydział Filologiczny powstał w czerwcu 1951 r. w wyniku podzielenia Wydziału Humanistycznego. Organizatorem, czyli faktycznie pierwszym dziekanem nowej jednostki, został na lata 1951-1952 Karol Dejna, który zdobył sobie już wówczas mocną pozycję w lingwistyce dzięki nowatorskim badaniom nad dialektami polskimi i słowiańskimi.

W r. 1981 powstała pod kierownictwem prof. Karola Dejny Katedra Historii Języka Polskiego i Filologii Słowiańskiej.

Pionierskim i trwałym metodologicznym osiągnięciem prof. Dejny było wprowadzenie do dialektologii metod opartych na założeniach teoretycznych praskiej szkoły strukturalnej. W badaniach nad dialektami polskimi prezentował oryginalną koncepcję, w myśl której dialektologia jest dyscypliną diachroniczną, zmierzającą do ustalenia praw powstawania i dyferencji językowej terytorium etnicznego. Egzemplifikacją tak rozumianej dialektologii była, oprócz wielu monografii, monumentalna praca Dialekty polskie (1973).

Katedra Historii Języka Polskiego i Filologii Słowiańskiej dała początek czterem jednostkom dziś funkcjonującym: Katedrze Historii Języka Polskiego (od r. 1998), Katedrze Dialektologii Polskiej (od r. 1998), Katedrze Slawistyki (od r. 1995) i Zakładowi Komunikacji Językowej (od r. 2004).

Pracownicy Katedry Historii Języka Polskiego kontynuowali i kontynuują badania terytorialnego zróżnicowania polszczyzny współczesnej i historycznej (m.in. monografie Marii Kamińskiej o gwarach Polski centralnej, Marii Bargieł o dialektyzmach w XVI w., Marka Cybulskiego o przeszłości dialektu małopolskiego).

W dziedzinie językoznawstwa polonistycznego istotne były ponadto publikacje z dziedziny onomastyki: Marii Kamińskiej i Elżbiety Umińskiej-Tytoń o nazwach miejscowych i osobowych. Zespół M. Kamińskiej pracował nad polszczyzną mówioną Łodzi.

Łódzcy historycy języka polskiego mogą się wykazać monografiami o polszczyźnie przekładowej XIV-XVI w.: Marii Kamińskiej, Marka Cybulskiego i Danuty Kowalskiej o języku i stylu Psałterza floriańskiego, Danuty Bieńkowskiej o stylu przekładu Jakuba Wujka i o polskim stylu biblijnym, Zdzisławy Staszewskiej o Modlitwach Wacława, Ewy Woźniak o Psałterzu krakowskim i o przedtrydenckim piśmiennictwie pasyjnym. Ponadto Elżbieta Umińska-Tytoń opublikowała książki o stylu potocznym XVIII i XIX wieku i o języku salonów XIX-wiecznych, Grażyna Habrajska o historii rzeczowników zbiorowych, Danuta Bieńkowska o polskim stylu biblijnym, Marek Cybulski o obyczajach językowych dawnych Polaków, Ewa Woźniak o przedtrydenckich tekstach pasyjnych. Danuta Bieńkowska i Elżbieta Umińska-Tytoń są autorkami dwóch książek o słownictwie XX-wiecznej Łodzi i o nazewnictwie łódzkim.


Obecnie ukończono w Katedrze 3 rozprawy habilitacyjne: Magdaleny Pietrzak, Danuty Kowalskiej i Rafała Zarębskego.

W r. 2004 Katedra Historii Języka Polskiego zorganizowała nową specjalizację zawodową na filologii polskiej: Kody komunikacji społecznej. W związku z tym w ramach Katedry zorganizowany został Zakład Komunikacji Językowej pod kierownictwem prof. Grażyny Habrajskiej. W r. 2007 Zakład przeniesiono do Katedry Dziennikarstwa.

Wszyscy pracownicy Katedry weszli w skład dwóch zespołów, które realizują w Uniwersytecie Łódzkim i w Uniwersytecie Zielonogórskim badania finansowane przez Ministerstwo w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki w latach 2012-2014 nr 11H 11008680 Teksty do historii używania języka narodowego z aneksami i 11H 11 004780 Historia języka i wspólnot komunikatywnych polskich w 50 wykładach.


Katedra Historii Języka Polskiego
Uniwersytetu Łódzkiego

ul. Pomorska 171/173
Łódź
e-mail: khjp.ul@interia.pl